Dbaj o twarz Uroda

Dermokosmetyki – skład i znaczenie w pielęgnacji skóry

atopowe zapalenie skóry

Dermokosmetyki, czy też kosmeceutyki to kategoria, która z roku na rok zyskuje coraz więcej użytkowników. W Polsce dermokosmetyki stanowią 4,1% całego rynku farmaceutycznego [1]. Postrzegane są przez klientów jako produkty o wyższej zawartości substancji aktywnych niż typowe kosmetyki, podkreśla się iż są tworzone we współpracy z jednostkami medycznymi i lekarzami dermatologami, sprzedawane w aptekach. Samo pojęcie „kosmeceutyk” zostało wprowadzone w 1961 r. przez założyciela amerykańskiego Towarzystwa Chemii Kosmetycznej Raymonda Reed’a, a rozpropagowane przez Kligman’a [2]. Głównym ich zadaniem jest pielęgnacji cery wrażliwej, problematycznej i wspomaganie efektów leczenia w przypadku łuszczycy, atopowego zapalenia skóry, trądziku różowatego, czy innych schorzeń.

Ogólny skład

Dermokosmetyki to produkty pozbawione kompozycji zapachowych i barwników, zamiast typowych konserwantów mające w składzie tzw. „związki multifunkcyjne”, wykazujące działanie przeciwdrobnoustrojowe obok działania nawilżającego, czy zmiękczającego. Bardzo często są to kosmetyki pakowanie w celowo opracowane tubki, zasysające nadmiar kremu do środka, uniemożliwiając tym samym zakażenie mikrobiologiczne w trakcie pobierania przez użytkownika. Receptury dermokosmetyków bywają oparte o wody termalne, bogate w minerały regenerujące i nawilżające skórę. Dermokosmetyki powinny mieć prosty skład, zawierać humektanty i czynniki warunkujące okluzję skóry, powinna być to emulsja o pH 5,5 o łatwej aplikacji i co jest coraz bardziej istotne – przyjemnej konsystencji. Zamiast tradycyjnych emulgatorów, przy tworzeniu kosmetyków wykorzystuje się fosfolipidy, sfingolipidy, czy emulgatory oparte na kwasach tłuszczowych pozyskiwanych z oleju z oliwy.

Skóra sucha

Suchość skóry może być wywoływana przez m. in. niewłaściwą pielęgnację, czynniki atmosferyczne jak mała wilgotność powietrza, czy niska temperatura, może też towarzyszyć  chorobom ogólnoustrojowym jak cukrzyca, czy niewydolność nerek, oraz chorobom skóry: łuszczycy, atopowemu zapaleniu skóry, rybiej łusce [3]. Charakterystyczne objawy suchej skóry to: cienka warstwa naskórka, złuszczenie naskórka, subiektywne odczucia: świąd, pieczenie, wrażenie „ściągnięcia”, szorstkość, skóra sucha jest szczególnie podatna na powstawanie zmarszczek mimicznych [3]. Prawidłowe nawilżenie skóry jest niezbędne by mogła ona spełniać funkcję bariery ochronnej. 20% wody obecnej w organizmie związane jest w skórze, w tym 60-70% przypada na skórę właściwą [4]. Za podstawową przyczynę suchości skóry przyjmuje się niedobór naturalnego czynnika nawilżającego i lipidów powierzchniowych, a co za tym idzie zwiększenie przeznaskórkowej utraty wody i obniżenie zdolności wiązania wody [4]. Płaszcz lipidowy powierzchni naskórka składa się z mieszaniny di- i trójglicerydów, wosków, skwalenu, wolnych kwasów tłuszczowych, cechą charakterystyczną jest wysoka, sięgająca 40-50% zawartość ceramidów i sfingolipidów oraz około 25% cholesterolu [4]. Właściwa pielęgnacja suchej skóry to przede wszystkim aplikowanie składników nawilżających oraz ochronnych, tworzących na powierzchni skóry warstewkę zapobiegającą utracie wody. Humektanty wykorzystywane w dermokosmetykach to związki mające zdolność wiązania i zatrzymywania wody w skórze, a zalicza się do nich: kwas hialuronowy, mocznik, glicerynę, glikole, mleczany i aminokwasy [4]. Środki okluzyjne to przede wszystkim woski, oleje mineralne, a także wazelina, która potorfi redukować przeznaskórkową utratę wody o 98% [4]. Wazelina, często unikana i negatywnie oceniana na blogach czy portalach związanych z tematem urody, ma zdolność stymulacji biosyntezy lipidów dzięki zdolności wnikania w głąb naskórka [12]. Warto szukać również kwasu linolowego i linolenowego, czy też bogatych w te związki olejów – oleju z ogórecznika, oleju z wiesiołka, czy oleju z kiełków pszenicy. Kwas gamma-linolenowy wnika w głąb skóry, gdzie jest następnie przekształcany w prostaglandyny mające działanie przeciwzapalne, ochronne i przeciwstarzeniowe [5]. Kwas linolowy wspomaga płaszcz lipidowy naskórka, chroni przed nadmierną utratą wody i jest substratem do produkcji ceramidów [5].

Cera naczyniowa, trądzik różowaty

Problem skóry naczyniowej dotyczy skóry twarzy, szyi i dekoltu, typowe objawy świadczące o skórze naczyniowej to: wrażliwość skóry na promieniowanie słoneczne, wiatr, czy chlorowaną wodę, uczucie pieczenia, ściągnięcia, teleangiektazje oraz początkowo przemijający, z czasem pozostający na stałe czerwony odcień skóry [6]. Problem cery naczyniowej powiązany jest z zaburzeniami krążenia krwi, zaburzeniami funkcji barierowych skóry oraz defektami w budowie ścian naczyń krwionośnych [6]. Chwilowe, lub utrwalone zaczerwienienie skóry powstaje często w wyniku działania wysokich temperatur np. podczas gorącej kąpieli, gorączki, pod wpływem stresu, zaburzeń hormonalnych, spożywania napojów alkoholowych i ostrych przypraw [7]. Pielęgnacja cery naczyniowej powinna uwzględniać ochronne kremy z zawartością wzmacniających naczynia krwionośne wyciągów roślinnych m.in.: z arniki, kasztanowca, miłorzębu, witaminę PP, K, kwas askorbinowy, rutynę, flawonoidy, czynniki łagodzące jak alantoina.

cera naczyniowa

Cera naczyniowa traktowana jest często jako wstępna faza trądziku różowatego [6].  Choroba charakteryzuje się obecnością wykwitów rumieniowych, krostkowych i grudkowych, jej powstawanie związane jest z zaburzeniami naczyniowymi i immunologicznymi. W leczeniu trądziku różowatego wykorzystuje się metronidazol, kwas azaleinowy, klindamycynę, połączenie sulfacetamidu i siarki [8]. Ważnym aspektem wspomagającym terapię trądziku różowatego jest dobór odpowiednich kosmetyków [9]. Wartościowym z punktu widzenia pielęgnacji skóry składnikiem jest glukonolakton, mający zdolność wiązania wody w naskórku, a przez to wspomagania działania skóry jako bariery, neutralizowania wolnych rodników i chelatowania metali [9]. Wykorzystywane są również polihydroksykwasy, m.in. kwas laktobionowy i maltobionowy, witaminy PP, K i C, czynniki łagodzące jak allantoina czy D-pantenol, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe [9]. Receptury dermokosmetyków wykorzystują także retinaldehyd, który hamuje aktywność VEGF czyli czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego, przyczyniając się przez to do złagodzenia stanu zapalnego, rumienia i teleangiektazji [9].

Aneta Kołaczek

Łuszczyca

Łuszczyca jest niezakaźną chorobą, objawiającą się w postaci czerwonych grudek wyraźnie odgraniczonych od sąsiadującej skóry, pokrytych hyperkeratotyczną łuską, dotyczy 1-5% populacji europejskiej, a przyczyny jej powstawania ciągle pozostają nieznane [10]. Dla choroby typowe są trzy patologiczne mechanizmy: nadmierna proliferacja keratynocytów oraz ich nieprawidłowe różnicowanie, a także stan zapalny. Cechą typową dla łuszczycy jest także ośmiokrotne skrócenie cyklu komórkowego [10]. Zmiany skórne występują najczęściej na łokciach, kolanach, paznokciach, owłosionej skórze głowy. Całkowite wyleczenie łuszczycy nie jest możliwe, terapia opiera się o leczenie miejscowe, ogólne i fototerapię, w zależności od stopnia zaawansowania choroby [10]. Najczęściej stosowanymi lekami są glikokortykosteroidy, klasyfikowane w cztery grupy w zależności od siły działania. Terapii sprzyja unikanie stresu, papierosów, alkoholu oraz infekcji bakteryjnych i wirusowych [11]. W leczeniu miejscowym wykorzystuje się mokre opatrunki zawierające m.in. nadmanganian potasu i azotan srebra, mające właściwości przeciwzapalne, odkażające i chłodzące [11]. Pierwszym krokiem w pielęgnacji skóry z łuszczycą jest usuniecie łuski za pomocą preparatów keratolitycznych, zawierających m.in. kwas salicylowy, alfa-hydroksykwasy, mocznik w stężeniu powyżej 10%, sól z Morza Martwego [12]. Ważną rolę w pielęgnacji skóry dotkniętej łuszczycą odgrywają emolienty, kremy i maści z zawartością liposomów i oleosomów, umożliwiających transport substancji aktywnych w głąb skóry, preparaty z dodatkiem mocznika i ceramidów [11]. Zadaniem emolientów jest zniesienie uczucia suchości skóry, zmniejszenie świądu, łuszczenia i zaczerwienienia, spłaszczenie ognisk łuszczycowych. Warto szukać w dermokosmetykach srebra koloidalnego, mającego właściwości przeciwbakteryjne oraz beta – glukanu, węglowodanu, który pobudza układ odpornościowy, łagodzi podrażnienia, nawilża i wygładza [13]. Działanie leków wspomagać mogą hydrokoloidowe opatrunki okluzyjne, zwiększające nawet 10-krotnie przenikanie leku [12].

trądzik różowaty

Atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła zapalna choroba, której towarzyszą: nawracający świąd, nadmierna suchość, kolonizacja skóry przez bakterie Staphylococcus aureus, zapalne zmiany skórne o charakterze wyprysku. Choroba ma podłoże genetyczne, w jej rozwoju kluczową rolę odgrywają również czynniki wyzwalające, takie jak: alergeny powietrzno-pochodne, pokarmowe i zanieczyszczenie środowiska [14,15]. W pielęgnacji skóry z AZS warto wybierać kosmetyki o prostym składzie, im bardziej złożony skład, tym większe ryzyko wystąpienia na skórze odczynu alergicznego. Warto zwrócić uwagę na fakt iż dermokosmetyk aplikowany na skórę z AZS wypełnia miejsca pomiędzy częściowo złuszczającymi się fragmentami skóry, przez co zwiększa się powierzchnia wchłaniania preparatu [14]. W AZS obserwuje się podwyższony poziom kwasu linolowego, przy obniżonym stężeniu kwasów gamma-linolenowego i arachidonowego, co wywołuje zaburzenia metabolizmu lipidów naskórka, stąd bardzo ważne są preparaty natłuszczające skórę i wspomagające barierę lipidową naskórka. Dermokosmetyki powinny zatem zawierać oleje z wiesiołka, ogórecznika, czarnej porzeczki, czy lnu złocistego, bogate w NNKT [14]. Dodatek ceramidów ma za zadanie poprawę nawilżenia i wspomaganie regeneracji płaszcza lipidowego. Ekstrakty roślinne ze szczawiu zwyczajnego, tarczycy bajkalskiej i aloesu zwyczajnego, ze względu na właściwości antyalergiczne, antyseptyczne i przeciwutleniające również są wykorzystywane jako składnik kosmetyków do skóry atopowej [14].

Schorzeniom dermatologicznym skóry towarzyszy na ogół dyskomfort psychiczny, chorzy unikają kontaktu z otoczeniem, wyłączają się z życia społecznego, a postępujące z miesiąca na miesiąc poczucie mało estetycznego wyglądu może prowadzić do chorób o podłożu psychologicznym. Regularne stosowanie dermokosmetyków, obok terapii wyznaczonej przez lekarza może nie tylko przyczynić się do złagodzenia nieprzyjemnych doznać typu świąd, czy suchość skory, ale także poprawić stan psychiczny chorego, co ma na ogół duży wpływa na skuteczność i czas leczenia. Z zagadnieniem dermokosmetyków wiąże się jeszcze jedna kwestia, często poruszana ostatnio w prasie dotyczącej kosmetologii – kosmetyki nie leczą, Ustawa o kosmetykach i Ustawa Prawo Farmaceutyczne, dotyczą produktów o różnym przeznaczeniu, jeden produkt nie może być jednocześnie kosmetykiem i lekiem. Dermokosmetyki mają za zadanie jedynie wspomagać proces leczenia i przyczyniać się do poprawy samopoczucia pacjenta.

Aneta Kołaczek

LITERATURA

[1] http://www.magazynkosmetyki.pl/dossier_pelna.php?lista_wezlow=1,5,8,2096

[2] S. Z. Rzeźnik, K. Kordus, R. Śpiewak: „Kosmeceutyki” i „dermokosmetyki” – unikalna kategoria produktow do pielęgnacji skóry, czy zwykły chwyt marketingowy?  Estetol Med Kosmetol 2012; 2(4): 101-103

[3] D. Nowicka: Skóra Polek i Polaków w obiektywie praktyka,  www.beautyofscience.pl

[4] A. Kacalak-Rzepka, S. Bielecka-Grzela, A. Klimowicz, J. Wesołowska, R. Maleszka: Sucha skóra jako problem dermatologiczny i kosmetyczny, Rocznik Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie 2008, 54, 3, 54-57

[5] M. Molski: Nowoczesne składniki kosmetyków, Poznań, 2013

[6] R.M. Dębowska, K. Bazela, C. Vincent, B. Tyszczuk, K. Rogiewicz, I. Eris: Ocena tolerancji i skuteczności działania preparatu kosmetycznego do pielęgnacji cery naczyniowej [7] V. Ratajczak-Stefańska,R. Maleszka, M. Boer, M. Kiedrowicz: Skóra naczyniowa problemy diagnostyczne, Rocznik Pomorskiej Akademii medycznej w Szczecinie: 2009, 55, 1, 58-65

[8] P. Brzeziński: Leczenie miejscowe w trądziku różowatym, Forum Medycyny Rodzinnej 2010, tom 4, nr 4, 263–272

[9] I. Owczarek, B. Pietrzak: Rola kosmetologa  terapii oraz pielęgnacji skóry, Kosmetologia Estetyczna / 3 / 2014 / vol. 3

[10] K. Romańska – Gocka: Farmakoterapia łuszczycy, Farm Pol, 2009, 65(9): 647-654

[11] M. Gaworczyk: Łuszczyca – leczenie zewnętrzne, Kosmetologia Estetyczna, 3/2014 vol.3

[12] A. Czarnota; Dermokosmetyczna pielegnacja skóry z AZS i łuszczycą, Kosmetologia Estetyczna, 4/2014 vol. 3

[13] M. Gaworczyk: Formuła Beta-Skin w leczeniu łuszczycy, Kosmetologia estetyczna, 3/2014 vol. 3

[14] K. Śliwa, E. Sikora, J. Ogonowski: Kosmetyki do pielęgnacji skóry atopowej, Wiadomości chemiczne, 2011, 65, 7-8

[15] A. Woldan – Tambor, J. B. Zawilska: Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku, Farm Pol, 2009, 65(11): 804-811 XXI wieku

 

Dodaj komentarz